Tại sao một biến chủng virus Ebola đã từng xuất hiện lại có thể khiến Tổ chức Y tế Thể giới WHO phát lệnh báo động khẩn cấp toàn cầu? Câu trả lời nằm ở cấu trúc của chủng Ebola Bundibugyo, hiện chưa có vắc-xin hay thuốc đặc trị cho chủng này.
Virus Ebola thuộc họ Filoviridae, chi Ebolavirus, là nhóm virus có vỏ bọc dạng sợi (filamentous) với kích thước đường kính khoảng 80 nm và chiều dài có thể lên tới 14.000 nm. Vật chất di truyền của virus Ebola là một sợi ARN đơn.
Trong số các loài thuộc chi này, chủng Ebola Bundibugyo (BDBV) vừa tái bùng phát tại khu vực Trung Phi sở hữu các đặc tính sinh học dị biệt so với chủng Zaire thông thường:
Cơ chế ở cấp độ tế bào và độc lực của chủng mới
Khi virus Ebola Bundibugyo xâm nhập vào cơ thể thông qua niêm mạc hoặc da trầy xước, chúng lập tức nhắm vào các tế bào của hệ miễn dịch bẩm sinh như đại thực bào (macrophages) và tế bào tua (dendritic cells).
Virus sử dụng gai GP để liên kết với các thụ thể trên bề mặt tế bào vật chủ, thực hiện quá trình nội thực bào và giải phóng ARN vào tế bào chất. Tại đây, virus Ebola nhân lên ồ ạt, ức chế hệ miễn dịch bị tê liệt hoàn toàn trong giai đoạn đầu.
Khi các đại thực bào bị nhiễm khuẩn, chúng giải phóng các cytokine – các protein do các tế bào miễn dịch (như đại thực bào, tế bào lympho, tế bào tua…) và một số tế bào khác tiết ra để truyền tín hiệu gây tổn thương trực tiếp đến lớp tế bào nội mạc mạch máu dẫn đến hiện tượng thoát huyết tương và kích hoạt quá trình đông máu rải rác trong lòng mạch (DIC). Kết quả lâm sàng là bệnh nhân rơi vào trạng thái xuất huyết nội tạng và suy đa tạng với tỷ lệ tử vong ghi nhận của chủng này dao động từ 25% – 40%.
Nhân viên y tế hướng dẫn triệu chứng nhiễm bệnh
Khi dịch tiết của bệnh nhân bám vào các bề mặt như thành giường, nút bấm máy thở, hay bàn khám, các protein trong dịch sinh học sẽ khô lại, tạo thành một lớp màng bọc hữu cơ bảo vệ lõi virus bên trong khỏi các tác động vật lý thông thường. Nếu nhân viên y tế chạm tay vào các bề mặt ô nhiễm này, mầm bệnh sẽ ngay lập tức phát tán, gây lây nhiễm chéo diện rộng.
Các dụng cụ y tế xâm lấn và tái xâm lấn là những vị trí lý tưởng để máu và dịch chứa virus Ebola bám dính. Nếu không xử lý kỹ các dụng cụ này, các hoạt chất khử khuẩn mức độ cao ở bước sau sẽ bị mất tác dụng, biến dụng cụ thành nguồn lây truyền bệnh trực tiếp cho bệnh nhân tiếp theo.
Bàn tay là phương tiện trung gian gây lây nhiễm từ bề mặt môi trường vào cơ thể. Nhân viên y tế cần sử dụng các sản phẩm như xà phòng khử khuẩn hoặc dung dịch sát khuẩn tay dạng gel để hạn chế khả năng lây nhiễm từ bề mặt
Đối với các bề mặt trong khu vực điều trị bệnh, quy trình khử khuẩn bề mặt phải sử dụng các hoạt chất phổ rộng vừa có tính năng bóc tách vết bẩn hữu cơ, vừa có khả năng phá hủy vỏ bọc của virus, có thể dùng dung dịch làm sạch và khử khuẩn, khăn lau làm sạch và khử khuẩn hoặc dung dịch khử khuẩn chứa cồn.
Quy trình KSNK đối với các dụng cụ phẫu thuật và thiết bị nội soi tái sử dụng phải tuân thủ hai giai đoạn kỹ thuật:
Sự xuất hiện trở lại của chủng virus Ebola Bundibugyo với những khoảng trống y khoa về vắc-xin và thuốc đặc hiệu là một thách thức lớn cho nền y tế toàn cầu. Tuy nhiên, Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc nhưng không thể lơ là trong việc phòng ngừa dịch bệnh này.
