Ngày 17/5/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức ban bố Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng gây Quan ngại Quốc tế (PHEIC) đối với đợt bùng phát dịch Ebola tại khu vực Trung Phi. Quyết định này được đưa ra sau cuộc họp khẩn cấp của Ủy ban Quy chế Y tế Quốc tế nhằm ngăn chặn nguy cơ đại dịch lan rộng xuyên quốc gia.
Khác với các đợt bùng phát dịch trước đây chủ yếu do chủng Zaire gây ra, đợt dịch năm 2026 xuất phát từ chủng Ebola Bundibugyo hiếm gặp, khởi phát từ các khu vực giao thương đông đúc tại tỉnh Ituri (Cộng hòa Dân chủ Công gô) và nhanh chóng lan sang thủ đô Kampala của Uganda.
Mối nguy hiểm lớn nhất của chủng Bundibugyo nằm ở khoảng trống y khoa: các loại vắc-xin thế hệ mới (như Ervebo) và các liệu pháp kháng thể đơn dòng vốn hiệu quả với chủng Zaire hoàn toàn không có tác dụng đối với chủng này. Hiện tại, thế giới chưa có bất kỳ vắc-xin phòng ngừa hay thuốc điều trị đặc hiệu nào được phê duyệt thương mại cho chủng Ebola Bundibugyo, khiến tỷ lệ tử vong và tốc độ kiểm soát dịch trở thành một bài toán vô cùng phức tạp.
Ngay sau thông báo từ WHO, Bộ Y tế Việt Nam đã lập tức kích hoạt hệ thống phòng dịch chủ động tại tất cả các cửa khẩu quốc tế và cơ sở y tế trên toàn quốc:
Lưu ý quan trọng: Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa ghi nhận bất kỳ trường hợp nào nhiễm hoặc nghi ngờ nhiễm virus Ebola. Bộ Y tế khuyến cáo các đơn vị và người dân chủ động phòng ngừa dựa trên kiến thức khoa học, tránh tâm lý hoang mang không cần thiết.
Virus Ebola lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết sinh học (giọt bắn, nước bọt, mồ hôi) của người nhiễm bệnh, hoặc gián tiếp qua các bề mặt, dụng cụ, trang thiết bị y tế bị ô nhiễm trong môi trường lâm sàng.
Nhân viên y tế kiểm tra và khoanh vùng dịch
Để đảm bảo triệt tiêu hoàn toàn các tác nhân gây bệnh nguy hiểm như virus có màng bọc trên bề mặt môi trường và dụng cụ, quy trình làm sạch và khử khuẩn phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe:
Bàn tay nhân viên y tế là con đường lây truyền mầm bệnh phổ biến nhất. Quy trình vệ sinh tay cần được thực hiện nghiêm ngặt theo “5 thời điểm” của WHO, sử dụng các sản phẩm xà phòng khử khuẩn hoặc dung dịch sát khuẩn tay dạng gel.
Các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như bàn khám, khay dụng cụ, giường bệnh là nơi virus có thể tồn tại nếu dính dịch tiết sinh học. Quy trình xử lý cần kết hợp giữa làm sạch cơ học và khử khuẩn bằng hóa chất phổ rộng, có thể dùng dung dịch làm sạch và khử khuẩn, khăn lau làm sạch và khử khuẩn hoặc dung dịch khử khuẩn chứa cồn.
Dụng cụ y tế, đặc biệt là dụng cụ tái sử dụng và các kênh dẫn siêu nhỏ của ống soi nội soi, đòi hỏi quy trình xử lý nghiêm ngặt từ bước tiền khử khuẩn đến khử khuẩn mức độ cao. Dung dịch làm sạch và khử khuẩn, dung dịch làm sạch và khử khuẩn hai enzyme, dung dịch làm sạch đa enzyme hay dung dịch khử khuẩn mức độ cao (Orthophtalaldehyde & Glutaraldehyde)
Đợt tái bùng phát dịch Ebola chủng mới (Bundibugyo) tại Châu Phi vào tháng 5/2026 và tuyên bố khẩn cấp toàn cầu từ WHO là lời nhắc nhở mạnh mẽ về tính chất khó lường của các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Đối với hệ thống y tế Việt Nam, dù nguy cơ xâm nhập hiện ở mức rất thấp, nhưng tinh thần chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa của Bộ Y tế là bước đi hoàn toàn cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
